Jablonné, jako jedno z najstarszych miast północnych Czech, było od dawna centrum administracyjnym dóbr ziemskich, skupiającym handel i rzemiosło. Powstało około roku 1240 w miejscu rozgałęzienia starego szlaku handlowego prowadzącego z Czech na Łużyce. Pierwsza wzmianka pochodzi z roku 1249, gdy właścicielem tutejszych ziem był Gaweł, syn Markvarta. Wkrótce potem powstał tu klasztor dominikański założony przez żonę Gawła, Zdzisławę. Bardzo szybko otoczono miasto murem z dwiema bramami, w XIII wieku była tu i mennica. Cesarz Karol IV, który odwiedził Jablonné w roku 1369, podkreślił znaczenie miasta ustanawiając obowiązek korzystania wyłącznie ze szlaku przez Jablonné przy kontaktach Czech z Łużycami. Kazał też wybudować kilka zamków dla jego obrony. Pod koniec XIV wieku miasto zyskali Berkowie z Dubé, od nich w 1418 r. kupili je Vartenberkowie. W czasie wojen husyckich właściciel dóbr był początkowo stronnikiem cesarza Zygmunta, dlatego w 1425 r. miasto obsadziły wojska husyckie Hynka Bočka z Kunštátu, paląc klasztor wraz z kościołem. Gdy w roku 1428 tutejszy Vartenberk z chęci zysku przeszedł na stronę husycką, miasto uniknęło dalszych szkód. Jednak, jeszcze w roku 1468 było oblegane przez wojsko żytawskie. Później miasto powróciło do Berków, którzy utrzymali je aż do 1706 r. W tym czasie doszło do uspokojenia sytuacji politycznej i do rozwoju miasta. W XVI w. przebudowano kaplicę św. Wolfganga, założono szkołę, a na skraju miasta zbudowano renesansowy zamek Nový Falkenburk. Pod koniec XVII wieku ponownie zbudowano klasztor, a w 1699 r. rozpoczęto budowę kościoła św. Wawrzyńca. Wojna trzydziestoletnia pozbawiła miasto pamiątek kultury, z których wiele wywieziono do Szwecji. Z kolejnych właścicieli miasta zapisali się w historii Pachtowie z Rájova (1718 – 1867), którzy dokończyli budowę kościoła i zbudowali nieduży rokokowy zameczek myśliwski. W czasie reform józefińskich, w 1788 r. zlikwidowano klasztor dominikanów, a w maju tego samego roku dotknął miasto wielki pożar, którego pastwą padło 196 domów i oba kościoły. W mieście pozostało tylko 10 domów i przedmieścia.
Jablonné jest jedną z niewielu miejscowości i jedynym miastem w Czechach, które odwiedził, choćby na chwilę, Napoleon Bonaparte. W sierpniu 1813 r. spodziewając się wtargnięcia swych nieprzyjaciół z Czech do Saksonii, zgromadził w Łużycach wojsko, z którego 30 000 Francuzów i Polaków wkroczyło 19 sierpnia do Czech. Wieczorem tego dnia wyruszył za nimi Napoleon w asyście dowódców. W stacji celnej w Petrovicích studiował mapy, w Kněžicích posilił się w gospodzie, a następnie dojechał do Jablonného, gdzie usadowił się na tutejszej poczcie, wówczas zamku łowieckim Pachtów. Spotkał się tu z przedstawicielami miasta i miejscowym duchownym oraz przesłuchał szpiega, który przekazał mu niepokojące wiadomości o sojuszu Austriaków, Rosjan i Prusaków i o ich marszu na Drezno. Wnet potem, Napoleon razem z orszakiem wrócił do Żytawy. Jego oddziały pobyły jeszcze jakiś czas w Czechach, ale potem bez większych starć wycofały się.
W czasie I wojny światowej na północnym skraju miasta zbudowano drewniany obóz jeniecki, w którym od listopada 1914 r. trzymani byli jeńcy wojenni, przeważnie żołnierze rosyjscy, w liczbie blisko 12 tysięcy. Koło wsi Lada założono dla obozu tzw. rosyjski cmentarz. Po 28 października 1918 jeńcy byli wypuszczeni. Pod koniec maja 1919 r. internowano tu jeszcze 4700 członków Halickiej Brygady Ukraińskiej, która w czasie wojny polsko-ukraińskiej była zepchnięta na terytorium Czechosłowacji i tam rozbrojona. Dopiero jesienią 1921 r. brygada została rozpuszczona, a jej resztki przeniesione do Josefova.
Ze średniowiecznych murów miejskich dochowały się do dziś tylko pojedyncze fragmenty, przeważnie włączone w mury późniejszych zabudowań. Dwie bramy miejskie były zburzone w 1838 r. Najstarszą zachowaną budowlą jest kaplica św. Wolfganga, gotycka z XIII wieku, przebudowana w stylu renesansowym w XVI wieku, obecnie przekształcona w salę pogrzebową. W fasadzie znajduje się kamienny portal z herbem Pachtów z Rájova z roku 1770. W miejscu dawnego gotyckiego kościółka Narodzenia Panny Marii, zniszczonego w czasach husyckich oraz w 1468 r. przez artylerię żytawską, około roku 1770 zbudowano nowy kościół parafialny, który jednak w 1788 doszczętnie spłonął. Na pogorzelisku w 1864 r. wybudowano browar, później przekształcony w szkołę. Z pierwotnej bryły kościoła zachowała się późnobarokowa fasada z zamurowanym portalem, czworoboczną wieżę dobudowano w XIX wieku. W pobliżu, w pozostałościach muru miejskiego wbudowana jest barokowa kaplica z XVIII wieku.
Dawny klasztor dominikański po raz pierwszy wymieniany był w roku 1252. Pierwotną budowlę zniszczyli husyci w 1425 roku, dzisiejsza czteroskrzydłowa bryła była zbudowana w latach 1683 – 1697. Skromną budowlę, przylegającą do kościoła, zdobi płaskorzeźbiony herb z 1722 r. nad wejściem, wewnątrz, wokół ogrodu, znajduje się sklepiony krzyżowo krużganek z 1684 r. Dominikanie opuścili klasztor po jego likwidacji w 1788 r. i powrócili dopiero w latach 90-tych XX wieku.
Klasztorny, a po roku 1788 również parafialny kościół św. Wawrzyńca i św. Zdzisławy stoi na miejscu starszych świątyń. Gotycki kościół, założony razem z klasztorem przez św. Zdzisławę z Lemberka około roku 1252, był po spaleniu przez husytów w 1425 r. zastąpiony tymczasowym drewnianym kościółkiem. Budowę dzisiejszej świątyni rozpoczął w roku 1699 właściciel dóbr Franciszek Antoni Berka z Dubé. Projekt opracował wiedeński architekt Jan Lukas Hildebrandt, a prace budowlane prowadzili włoscy budowniczowie P. Bianco, a po roku 1706 D. Perini, który przy kończeniu górnych pięter i kopuły zmienił pierwotny plan. F. A. Berka nie doczekał ukończenia budowy, gdyż zmarł w 1706 roku. Jego siostra i spadkobierczyni, Rozalia Kinska, starała się dokończyć budowę w roku 1713, jednak bez powodzenia. Zmarła 1 stycznia 1714 r. Kolejni właściciele, (od r. 1718 Pachtowie z Rájova) kontynuowali budowę z mniejszym zapałem, tak że świątynia została poświęcona dopiero w 1729 roku. Przy budowie rozległego gmachu trzeba było przekroczyć średniowieczny mur miejski i nasypem poszerzyć teren na stoku opadającym w dolinę Panenskiego potoku. Fundamenty budowli, solidne filary wpuszczone głęboko w ziemię, oraz nasyp i podziemne korytarze wykorzystane zostały do powiększenia krypty i zbudowania trzech poziomów katakumb, sięgających aż 39 m poniżej poziomu kościoła. Pożar z roku 1788 znacznie uszkodził budowlę, ale kościół był w następnych latach całkowicie odnowiony. Wnętrze świątyni tworzy szereg elipsoid przykrytych kopułą, której zielony hełm widoczny jest z daleka. Kościół obrócony jest ku głównej ulicy bogato zdobioną fasadą z dwiema czworobocznymi, niedokończonymi, wieżami i licznymi rzeźbami autorstwa J. F. Bienerta z roku 1711 (dominują św. Wawrzyniec i św. Zdzisława, pozostałe rzeźby znajdują się w niszach na attyce). Z bogatego wystroju wnętrza warto wymienić późnogotycką figurę Madonny umieszczoną na ołtarzu w pierwszej kaplicy bocznej, dzieło sprzed 1510 r., przeniesioną tu ze starego kościoła parafialnego. Na tym samym ołtarzu, w oszklonej szafce o pozłacanym wnętrzu z roku 1908, ułożone są relikwie (czaszka) św. Zdzisławy. Grobowiec świętej znajduje się w krypcie pod ołtarzem. Wejście do krypty ogrodzone jest barokową kutą kratą z 1732 roku. W krypcie umieszczono również 24 obrazki, malowane na miedzi w 1660 r., ze scenami z legendy o św. Zdzisławie. Nad wejściem do zakrystii znajduje się marmurowe popiersie F.A. Berki o dużej wartości artystycznej, dzieło weneckie z czasu ok. 1700 r. Naprzeciwko widnieje popiersie jego siostry Rozalii Kinskiej, dzieło J. F. Bienerta (ok. 1711). Po prawej stronie świątyni znajdują się barokowe ołtarze św. Krzyża z roku 1718 i ołtarz różańcowy z roku 1732. W kryptach, od XVIII wieku grzebano mnichów dominikańskich, są tu też grobowce Berków i późniejszych właścicieli, Pachtów. Pochowano też tu ciała trzech robotników, którzy zginęli w czasie budowy kościoła. Przed główną fasadą stoi rzeźba św. Wincentego z roku 1770, a z brzegu Mlýnského rybníka przeniesiono tu barokowe posągi św. Jana Nepomucena i św. Zdzisławy (z herbami Berków na cokołach), wykonane przed 1708 rokiem.
Zamek myśliwski (nr 335 w mieście) zbudował Joachim Pachta z Rájova w II ćwierci XVIII w. Jest to rokokowa budowla z trójdzielnym szczytem i balkonem. Od roku 1737 znajdowała się tu stacja poczty konnej, a później urząd pocztowy. Tablica pamiątkowa przypomina krótki pobyt Napoleona 19 sierpnia 1813 roku. Na narożu zamku stoi wczesnobarokowa kolumna Trójcy Świętej z roku 1682. Przy szosie do Lvové przy folwarku stoi jeszcze jeden zameczek, późnobarokowa budowla z okresu po 1788 r., z klasycystycznym szczytem, zmodernizowana w XX wieku. Czasem bywa określany według nazwiska późniejszego właściciela (około r. 1870) barona Palmego.
Na rynku miasta (Náměstí míru) dominuje barokowa kolumna morowa z 1686 roku, grupa rzeźbiarska z Chrystusem i trzynastoma świętymi. Po zachodniej stronie rynku stoi klasycystyczny piętrowy dom (nr 161) z czasów ok. roku 1800, z pilastrami i z portalem zdobionym girlandami. Przy ulicy Lidické stoi barokowa rzeźba Madonny (Assumpta) z połowy XVIII wieku.
Na zachodnim skraju miasta znajduje się rozległy park, pośrodku którego stoi zamek Nový Falkenburk. W miejscu starej, zanikłej w XV wieku warowni i późniejszego dworu, kazał go zbudować w latach 1562-72 Henryk Berka z Dubé. Po kilkukrotnych zmianach właścicieli, zamek razem z majątkiem kupił w roku 1718 Jan Pachta z Rájova, którego dziedzice (zwłaszcza Joachim Pachta) przebudowali w 1759 roku pierwotnie renesansową budowlę w stylu późnego baroku z licznymi elementami rokokowymi. Budowniczy F. Höger stworzył dwupiętrową prostokątną budowlę z dwiema wielobocznymi wieżami po bokach. Fasadę nad głównym wejściem wieńczy trójkątny szczyt, ozdobiony typowymi dla rokoka wazami, a nad mansardowym dachem wznosi się wieżyczka. Za kolejnych właścicieli zamek jednak opustoszał i jakiś czas był wykorzystywany jako spichrz, co spowodowało uszkodzenie malarskiego i stiukowego wystroju sal. W roku 1901 zamek kupił liberecki fabrykant Maurycy Liebig, który nadał mu dzisiejszy pseudobarokowy wygląd oraz częściowo, ale starannie, odrestaurował wnętrza. Sale zdobi neobarokowa sztukateria, dzieło jabłońskiego rzeźbiarza i sztukatora Jana Dukáta. W jadalni na parterze zachowała się polichromia sufitu z wizerunkiem bogini Flory, a na piętrze sala zwierciadlana z wielkim freskiem Aurory i czterech pór roku. Do zamku przylega rozległy barokowy park z oranżerią (rokokowy budynek z ok. 1760 r.) i podobnie zdobionym spichlerzem. Od roku 1960 mieściła się tu szkoła zawodowa, obecnie zamek służy jako dom dziecka.
|
;)
drukuj