XII Dzień Otwarty Domów Przysłupowych
W ostatnią niedzielę maja, już po raz dwunasty, odbędzie się Dzień Otwarty Domów Przysłupowych. W tym roku pod hasłem "Tkactwo w domu przysłupowym". Na pograniczu Niemiec, Czech i Polski 29 maja między godziną 10:00 a 17:00 zostanie udostępnionych łącznie 132 domów w typowym dla Górnych Łużyc stylu przysłupowym. Wśród nich 35 domów będzie czekało na gości w polskiej części regionu. Impreza otwarcia rozpocznie się godzinie 10:00 w miejscowości Großschönau, słynącej z tradycji włókienniczej.
Domy przysłupowe (przysłupowo-zrębowe) są budowlami charakterystycznymi dla śląsko-czesko-saksońskiego pogranicza. Powstawały one na obszarach wiejskich prawdopodobnie już na przełomie XIV i XV wieku, a w kolejnych stuleciach były doskonalone. Ten rodzaj budownictwa "wynaleźli" prości, wiejscy rzemieślnicy poprzez kombinację konstrukcji zrębowej, szachulcowej i murowanej. Tym, co odróżnia je od innych rozwiązań stosowanych w budownictwie wiejskim jest przysłup. Ta drewniana konstrukcja z charakterystycznymi łukami otacza izbę zrębową i podtrzymuje górną kondygnację lub dach.
Warto na marginesie zaznaczyć, że typowy dom przysłupowy składa się z dwóch części: dolnej (wspomnianej powyżej) - zbudowanej z drewna izby zrębowej (poziomo układane ociosane belki łączy się na rogach budynku "na zrąb") oraz nadbudowanej konstrukcji szachulcowej, która opiera się na zewnętrznych, drewnianych słupach, zwanych przysłupami. W konstrukcji spotykają się dwie tradycje budowlane: typowe dla Europy Środkowo - Wschodniej budownictwo drewniane, oraz rozprzestrzeniona na obszarze języka i kultury niemieckiej - konstrukcja szachulcowa (konstrukcja drewniana wypełniona materiałami naturalnymi tj. drewno, glina, słoma, kamienie).
Górne Łużyce na płaszczyźnie budowlanej okazują się być przestrzenią styku kultury słowiańskiej (czeskiej, serbołużyckiej i polskiej) oraz niemieckiej. Do dnia dzisiejszego zachowało się około 19 tysięcy domów przysłupowo-zrębowych, z czego po stronie polskiej - głównie z rejonie Bogatyni, Zawidowa i Leśnej - około 500.
Na terenie dzisiejszych Niemiec domy przysłupowe znajdziemy we wschodniej części Szwajcarii Saksońskiej, powiecie Löbau-Zittau i południowej części powiatu Budziszyn; w Czechach: w Kraju Liberec, Kraju Ústi nad Labem, w naszym kraju: w powiecie lubańskim i południowej części powiatu zgorzeleckiego.
Dni Otwarte Domów Przysłupowych organizowane są od roku 2005 w ramach przedsięwzięcia Kraina Domów Przysłupowych (Umgebindeland), mającego swoje początki w 2003r. Od tamtego czasu realizowane są projekty, które prowadzą do utrwalenia architektury przysłupowej jako elementu charakterystycznego dla regionu oraz atrakcji turystycznej Górnych Łużyc oraz Pogórza Izerskiego. Wśród nich znalazły się m.in.: stworzenie "Grupy fachowej Dom Przysłupowy", wypracowanie marki turystycznej "Urlop w domu przysłupowym", stworzenie turystycznego "Szlaku żyjącego rzemiosła" (http://www.handwerk-erleben.com), czy inicjatywy marketingowej "Miłość od drugiego wejrzenia" (Liebe auf den zweiten Blick), mającej na celu znalezienie nowych właścicieli dla opuszczonych i zaniedbanych domów przysłupowych.
Organizowany Dzień Otwarty Domów Przysłupowych ma pokazać mieszkańcom regionu wyjątkowe piękno tej regionalnej architektury i zachęcić do dbania o te niezwykłe "architektoniczne perełki", niespotykane nigdzie indziej w Europie.
Lista otwartych domów: www.stiftung-umgebindehaus.de
Anna Zygma