Zimowy klimat Gór Izerskich
Góry Izerskie kojarzone są w Polsce głównie z długo zalegającą pokrywą śnieżną, która pozwala biegać na nartach w Jakuszycach nawet wtedy, gdy na leżących na podobnej wysokości zboczach Karkonoszy jest to zupełnie niemożliwe. W rzeczywistości, klimat Gór Izerskich może zaskoczyć wieloma niespodziankami i kontrastami. Gdy na prowadzącym wierzchowiną „grzbietowym" szlaku jeszcze na początku maja można spotkać spore płaty śniegu, godzinę później, po zejściu do leżących u północnego podnóża gór Hejnic, trafimy w sam środek zielonej i kwitnącej wiosny.
Regularne obserwacje pogody prowadzone w różnych częściach Gór Izerskich pozwalają na określenie średniej rocznej temperatury u podnóży i w wyższych partiach tych gór. W ostatnim trzydziestoleciu w leżących u stóp gór Libercu i Hejnicach wynosiła ona odpowiednio 8,2 i 8,8 ºC, a na wysokości ok. 780 metrów, przy zaporach Bedřichov i Souš, 5,7 ºC. Chociaż lata ciepłe zawsze przeplatały się z chłodniejszymi, od początku prowadzenia regularnych pomiarów, czyli od 1900 roku, średnie temperatury wzrosły o 1,3 ºC.
Góry Izerskie znane są z dobrych warunków narciarskich. W niżej położonych miejscach trwała pokrywa śnieżna utrzymuje się średnio od grudnia do początku kwietnia, a maksymalna grubość śniegu (zazwyczaj w marcu) to średnio 50 cm. W wyższych partiach gór śnieg może leżeć nawet 190 dni, od końca października do początku maja, a największa grubość pokrywy śnieżnej to średnio 130 cm.
Zapiski kronikarskie, stare fotografie i dane meteorologiczne wskazują na zmienność izerskich zim. Niejednokrotnie po serii zim bardzo mroźnych przychodziły zimy ciepłe, a po śnieżnych – suche. Szczególnie pamiętane są oczywiście te rekordowe. W 1928 roku średnia temperatura od listopada do kwietnia wyniosła -3,9ºC. W Libercu zamarzły rury wodociągowe, a głodne zwierzęta podchodziły pod ludzkie siedziby i padały ofiarą kłusowników. Rankiem 11 lutego temperatura spadła do -34ºC, a w południe wzrosła do -26ºC. Jeszcze 2 marca zanotowano -21,6ºC. Szkoły zamknięte były do końca lutego i nie działały telefony ani telegraf. Dopiero 28 marca w pełni udało się uruchomić kolej. Zima była zresztą wyjątkowo mroźna w całej Europie. Wyjątkowo długie i mroźne były też zimy w czasie II wojny światowej. Zimą 1941/42 temperatury poniżej zera utrzymywały się stale od 18 grudnia do 18 marca. Rok później śnieg leżał od 12 listopada do 28 maja, a 29 marca w Jizerce zmierzono jego 315 cm warstwę. Z kolei najcieplejsza w historii pomiarów była zima 2013/14 ze średnią temperaturą +1,8ºC.
Wyjątkowymi miejscami na klimatycznej mapie Gór Izerskich są leżąca na wysokości 855 m n.p.m osada Jizerka oraz położona na podobnej wysokości (840 m) po polskiej stronie granicy Łąka Izerska (zwana też Halą Izerską). Są to bezleśne enklawy otoczone prawie ze wszystkich stron grzbietami górskimi. Jizerka odsłonięta jest od północnego zachodu, skąd zazwyczaj napływa chłodne powietrze. Dlatego zimy są tu średnio o 4-5ºC chłodniejsze niż okolica. Minimalne temperatury spadają poniżej -30ºC, a w nocy i rano – nawet poniżej -36ºC.
Regularne pomiary prowadzi się tu dopiero od lat 80-tych XX wieku, ale dysponujemy amatorskimi pomiarami z 1939 roku, gdy 30 grudnia zmierzono tu -38, -40 i -42ºC. Również w styczniu 1985 roku właściciel Hnojovego domu Gustav Ginzel zanotował temperaturę -41,1ºC. Na Łące Izerskiej, na której regularne pomiary prowadzi się od 1995 roku, rekordową temperaturę -36,6ºC zmierzono 29 grudnia 1996 roku.
Na obu enklawach wyjątkowo niskie temperatury notuje się też w najcieplejszych miesiącach roku. Przy bezchmurnym niebie po upalnych dniach dochodzi tu do zjawiska inwersji radiacyjnej, gdy podłoże wypromieniowuje ciepło, schładzając warstwę powietrza zalegającą tuż przy ziemi. Dobowa różnica temperatur przy gruncie może wtedy wynieść nawet 30ºC i nawet w lipcu i sierpniu notuje się spadki temperatur poniżej zera. W 1999 roku w Jizerce zanotowano pięć takich dni w czerwcu i aż dziesięć w sierpniu, podczas gdy w punkcie pomiarowym przy odległej o niecałe 4 km zaporze Souš nie było ani jednego takiego dnia. Na Łące Izerskiej najniższą temperaturę w okresie wegetacyjnym, -5ºC, zanotowano 20 lipca 1996 roku.
Tekst jest fragmentem wydanego w 2025 roku przewodnika "Góry Izerskie polskie i czeskie" (Waldemar Brygier, Katarzyna Potocka-Brygier, Wydawnictwo Rewasz)
przewodnik "Góry Izerskie polskie i czeskie" w Sudeckiej Księgarni Wysyłkowej...
