Pałac po zmroku, pochodnie i tajemnicze Wzgórze Krzyżowe

Pałac po zmroku, pochodnie i tajemnicze Wzgórze Krzyżowe. Morawy z innej strony

     Jesienne Morawy po zachodzie słońca mają zupełnie inną atmosferę. Pod koniec października i na początku listopada dni szybko się skracają, a historyczne miasta, pałace i wzgórza można odkrywać z zupełnie innej perspektywy. Jednym z miejsc, w których wieczorna wizyta ma szczególny urok, jest Moravská Třebová, położona niecałe 60 kilometrów od Masywu Śnieżnika. Od 28 października do 2 listopada 2026 roku odbędzie się tutaj wieczorna instalacja świetlna inspirowana momentem, w którym światło ustępuje ciemności. To także wyjątkowa okazja, aby zobaczyć oświetlony renesansowy pałac, a następnie wyruszyć dalej z płonącymi pochodniami trasą prowadzącą wokół historycznych miejsc na Wzgórzu Krzyżowym.

Zaćmienie – kiedy znika światło

     Nastrojowa instalacja pojawi się na dziedzińcu pałacu w Moravskiej Třebovej oraz w innych pałacowych wnętrzach. Będzie dostępna od zmroku do godziny 21:00. Inspiracją jest tradycja Samhain, która już od czasów pogańskich oznaczała przejście od jasnej części roku do okresu ciemności. Dni stają się krótsze, słońce słabnie, a noc zyskuje coraz więcej przestrzeni. Motyw zaćmienia dodatkowo wzmacnia ten moment – światło na chwilę znika, ale nie gaśnie całkowicie. Pozostaje jako świecąca korona na granicy światła i ciemności, podczas gdy otaczające ją planety tworzą obraz innego, tajemniczego świata. Cała instalacja została pomyślana jako świetlne i przestrzenne doświadczenie w pałacowych wnętrzach. Wieczorny program nie kończy się jednak na pałacu.

Z pałacu na Wzgórze Krzyżowe – trasą oświetloną pochodniami

     Pałacowy dziedziniec jest punktem wyjścia kolejnej trasy. Stąd można wyruszyć Schodami Umarłych w kierunku cmentarza, a następnie na Wzgórze Krzyżowe. Droga od cmentarza będzie oświetlona pochodniami. W świetle płomieni trasa prowadzi obok historycznego cmentarza aż do statuy Płaczącej Anny na Wzgórzu Krzyżowym. To wyjątkowa okazja, aby po zmroku przejść się po tej części Moravskiej Třebovej i połączyć wizytę w oświetlonym pałacu z wieczornym spacerem po historycznym wzgórzu. Trasa jest dostępna dla osób poruszających się na wózkach oraz dla dzieci w wózkach dziecięcych.

Pałac w Moravskiej Třebovej – ważny zabytek renesansu

     Zanim wyruszysz na Wzgórze Krzyżowe, warto poświęcić trochę czasu samemu pałacowi. Moravská Třebová szczyci się renesansowym pałacem, który należy do najważniejszych zabytków tego okresu w Europie Środkowej. W czeskich podręcznikach historii sztuki zajmuje ważne miejsce również dlatego, że właśnie tutaj pod koniec XV wieku pojawiły się jedne z pierwszych elementów renesansowych na ziemiach czeskich. Na początku XVII wieku kompleks rozbudowano o trzy skrzydła manierystyczne, powstałe według planów włoskiego budowniczego. Pałac reprezentuje więc dziś kilka etapów rozwoju architektury – od wczesnego renesansu po późniejszy manieryzm.

     Dla polskich turystów praktyczna jest jeszcze jedna informacja: przed rozpoczęciem zwiedzania warto poprosić w kasie o przygotowane materiały w języku polskim, które pomogą lepiej poznać pałac.

Dwie trasy zwiedzania

     Pałac oferuje dwie podstawowe trasy zwiedzania. Pierwsza, „Historia i życie szlachty”, prowadzi odwiedzających przez dzieje pałacu od wczesnego renesansu aż do XIX wieku. Nie chodzi przy tym wyłącznie o architekturę, lecz także o życie jego właścicieli, którzy przez stulecia mieszkali tutaj. Druga trasa, „Tortury i alchemia w Czechach”, prowadzi do sali tortur i katowni. Można zobaczyć narzędzia, które w przeszłości budziły grozę – między innymi hiszpański but, pręgierz, zgniatacz palców, stołek dla czarownic czy łoże tortur.

     W podziemiach znajduje się również laboratorium alchemiczne Mistrza Bonaciny, gdzie odwiedzający poznają tajemnice renesansowej alchemii oraz narzędzia używane przez ówczesnych uczonych. Na pałacowym dziedzińcu warto zwrócić uwagę na zegar słoneczny z 1558 roku. Należy on do dziesięciu najstarszych zegarów słonecznych w Czechach i jest uznawany za wyjątkowy zabytek typu pulpitowego. Został wykuty w dwóch blokach piaskowca i do dziś przypomina o poziomie ówczesnego rzemiosła.

Zwiedzanie i wieczorne ożywienie pałacu

     W październiku regularne zwiedzanie odbywa się w godzinach 9:30–11:30 oraz 12:30–17:00. W ramach wieczornego programu „Ożywiony pałac” specjalne zwiedzanie zaplanowano od 28 października do 1 listopada 2026 roku, zawsze o 17:00, 18:00, 19:00 i 20:00. Instalacja świetlna „Zaćmienie” jest dostępna od 28 października do 2 listopada, zawsze od zmroku do godziny 21:00.

Więcej informacji: Pałac Trebova

Wzgórze Krzyżowe – kapliczki, Kalwaria i widok na miasto

     Wieczorny spacer prowadzi dalej na Wzgórze Krzyżowe (427 m n.p.m.), wznoszące się nad Moravską Třebovą. Na szczyt prowadzi brukowana ścieżka, która rozpoczyna się na południe od kompleksu pałacowego. Po drodze mija Grupę rzeźbiarską Chrystusa na Górze Oliwnej i prowadzi dalej do Kalwarii. To właśnie połączenie historycznej drogi z wieczornym oświetleniem sprawia, że po zmroku trasa ma zupełnie inną atmosferę niż w ciągu dnia.

Barokowe kapliczki

     Wzdłuż drogi krzyżowej w 1723 roku wzniesiono cztery kapliczki. Mają wieloboczny plan oraz charakterystyczne mansardowe, dzwonowate dachy. Są częścią barokowego kompleksu prowadzącego w kierunku szczytu.

Kalwaria

     Na końcu drogi krzyżowej znajduje się Kalwaria, której grupa rzeźbiarska powstała po 1730 roku. Za jej autora uważa się prawdopodobnie Severina Tischlera, ucznia słynnego Matyáša Bernarda Brauna, jednego z najwybitniejszych rzeźbiarzy czeskiego baroku. Na samym szczycie stoi kościół Podwyższenia Świętego Krzyża, a w jego pobliżu znajduje się cmentarz miejski, którego początki prawdopodobnie sięgają około 1500 roku.

Protestanckie nagrobki ukryte w posadzce kościoła

     Historia tutejszego cmentarza wiąże się również z dziejami religijnymi ziem czeskich. W XVI wieku wiele rodów szlacheckich zaczęło sympatyzować z reformacją. Po bitwie pod Białą Górą w 1620 roku, w której zwyciężyli Habsburgowie, rozpoczęła się rekatolizacja ziem czeskich. Protestanckie nagrobki szlachty były wówczas niszczone lub wykorzystywane jako materiał budowlany. W 1912 roku kamienne nagrobki ponownie odkryto w posadzce kościoła. Dziś są prezentowane w lapidarium urządzonym w kaplicy cmentarnej. Na cmentarz prowadzą Schody Umarłych z 1575 roku. Są kryte gontem, a już sam ich wygląd tworzy nieco tajemniczą atmosferę. Po zmroku, gdy drogę oświetlają pochodnie, historyczna trasa zyskuje jeszcze bardziej niezwykły charakter. Na trasie znajduje się również punkt widokowy Fotopoint, z którego można zrobić zdjęcia Wzgórza Krzyżowego i jego okolic.

     Po powrocie do miasta można zatrzymać się w miejscowym Książęcym Browarze, jeśli chcesz spróbować czeskiej kuchni lub lokalnego piwa.

Z Moravskiej Třebovej do Svitav

     Moravská Třebová może być również początkiem kolejnej wycieczki. Do Svitav można dojechać bezpośrednim pociągiem w około pół godziny. To niewielkie miasto oferuje kilka miejsc, które mogą być interesujące również dla polskich turystów – między innymi ze względu na historię esperanta oraz losy Oskara Schindlera.

Svitavy i polski ślad esperanta

     Jednym z miejsc, które warto odwiedzić, jest Dom Ottendorfera z Muzeum Esperanta. Reprezentacyjny budynek został w 1893 roku wzniesiony w stylu amerykańskim przez Oswalda Ottendorfera, pochodzącego ze Svitav, który później pracował jako redaktor naczelny w Nowym Jorku i wspierał finansowo swoje rodzinne miasto. Muzeum przybliża historię esperanta i jego rozpowszechniania na ziemiach czeskich oraz za granicą. Dla polskich odwiedzających interesująca jest oczywiście także postać twórcy esperanta, Ludwika Łazarza Zamenhofa.

Więcej informacji na: Museum

Svitavy i Oskar Schindler

     Svitavy są również rodzinnym miastem Oskara Schindlera (1908–1974). Był członkiem NSDAP i agentem niemieckiego wywiadu, a jednocześnie podczas II wojny światowej uratował przed deportacją do obozów koncentracyjnych ponad 1200 Żydów. Jego historię rozsławił na całym świecie Steven Spielberg w filmie Lista Schindlera, który zdobył siedem Oscarów. W Svitavach można odwiedzić muzealną ekspozycję poświęconą Schindlerowi, tablicę pamiątkową lub kawiarnię z centrum informacji przy parku Jana Palacha, naprzeciwko jego rodzinnego domu.

     Jeśli chcesz zobaczyć również miejsce związane z jego działalnością wojenną, możesz pojechać dalej do Brněnca, położonego około 15 kilometrów od Svitav. Znajduje się tutaj Muzeum Ocalałych oraz Arka Schindlera – miejsce związane z uratowaniem około 1200 Żydów, których historia pojawiła się również w filmie Spielberga. Arka Schindlera była częścią jednej z największych fabryk wełny w Europie. Od 1854 roku należała do rodziny Low-Beerów, która w 1938 roku uciekła przed nazistami. W 2019 roku rodzina Low-Beerów odkupiła podupadającą fabrykę i we współpracy z lokalną społecznością założyła fundację Arks. Wspólnie przygotowali projekt muzeum, laboratorium tekstylnego oraz zrównoważonej społeczności.

Muzeum Ocalałych – godziny otwarcia

     W okresie od września do czerwca muzeum jest w poniedziałki zamknięte. Od wtorku do piątku jest otwarte w godzinach 9:00–12:00 i 13:00–17:00, a w soboty i niedziele 13:00–17:00.

     Jesienna wizyta w Moravskiej Třebovej może więc połączyć wieczorną instalację świetlną, oświetlony renesansowy pałac i spacer po Wzgórzu Krzyżowym z odwiedzeniem miejsc przypominających o religijnej, kulturalnej i przemysłowej historii tego regionu.

Więcej informacji w języku polskim o Kraju Pardubickim można znaleźć na stronie Wschodnie
Morawskie Ateny w kraju pardubickim [NaszeSudety]