Zabytkowy dom i zagroda we Vlčnovie
Zaczęła się wiosna, a z nią – różnorakie wiosenne tradycje. Jakiś czas temu pisaliśmy o jednej z nich – znajdującym się na liście UNESCO Pochodzie Królów w morawsko-słowackim Vlčnovie. Jeśli udało nam się kogoś zainteresować i planuje odwiedzić Vlčnov, warto pamiętać, że Pochód Królów nie jest jedyną atrakcją tej miejscowości. Opisywaliśmy już urocze Vlčnovské Boudy na północno-wschodnim skraju wsi, a dziś chcemy zachęcić do odwiedzenia zabytkowego domu i zagrody nr 57.
źródło: mapy.com (Kukulienka)
Dom stoi ok. 400 m na południe od głównego skrzyżowania wsi. Z szeregu zabudowań przy ul. Tyršovej wyróżnia się bieloną fasadą z niebieskim pasem przy ziemi, dachem krytym strzechą i dwuczłonową bryłą. Składa się z parterowej części mieszkalnej i piętrowej komory z wąskimi okienkami-wywietrznikami. Obie części połączone są środkową sienią. Jak twierdzą specjaliści, jest ostatnim zachowanym domem tego typu, charakterystycznym dla regionu Słowacka od średniowiecza do przełomu XIX i XX w.
Dom, który jest dziś oddziałem Muzeum Jana Amosa Komenskiego w Uherskim Brodzie, jest otwarty dla zwiedzających w dniu Pochodu Królów. Poza tym terminem też jest dostępny, ale trzeba się wcześniej umówić. My również zaanonsowaliśmy swoją wizytę, więc wiedzieliśmy, że jesteśmy oczekiwani. Nie spodziewaliśmy się jednak, że opiekująca się domem pani Kristýna Frantová przywita nas ubrana w ludowy morawsko-słowacki strój i poświęci ponad godzinę na to, żeby pokazać nam ekspozycję i opowiedzieć o dawnych zwyczajach i lokalnych tradycjach.
Pani Kristýna Frantová w regionalnym stroju ludowym
Nie spodziewaliśmy się też rzeczywistego rozmiaru domu, bo okazuje się, że to, co widać z ulicy to tylko 1/3 budynku, ciągnącego się w głąb długiego, wąskiego podwórka, na które prowadzą duże wrota po prawej stronie domu. My wchodzimy mniejszymi drzwiami, wprost do brukowanej sieni, skąd przechodzimy w prawo do izby mieszkalnej. Zaskakujące może być to, że w tak dużym domu było to jedyne pomieszczenie przeznaczone dla rodziny, która mogła liczyć nawet 8 osób. Jak widać, poza spaniem i jedzeniem, dzień spędzało się przy pracy. Jak wspominał mieszkający tu do 1945 r. Josef Ryšavý, w pokoju był stół, siedzisko i dwa łóżka: jedno dla rodziców i drugie dla dzieci. Dziś widzimy tu stół z narożną ławą, która mogła też służyć do spania, krzyż i święte obrazy u powały, łóżko z piętrzącymi się pierzynami i poduszkami zdobionymi ludowym haftem, kołyskę, kołowrotek i manekiny ubrane w tradycyjne stroje: męski, damski i dziecięcy. Dużą część pomieszczenia zajmuje kaflowy piec z murowanym przypieckiem i duchówką do podgrzewania potraw i pieczenia bułek (słynnych „vlčnovskich vdolečków”). Służył głównie do ogrzewania izby, natomiast gotowanie odbywało się z drugiej strony, w dostępniej z sieni „czarnej” kuchni (bez komina), w której zobaczymy różne przybory do pieczenia chleba i ciast, m.in. wałek do nawijania trdelníka.
Czarna kuchnia z przyborami kuchennymi
Poduchy i kołdry zdobione wzorami ludowymi
Drzwi po lewej stronie sieni prowadzą do piętrowej komory, która służyła jako spichlerz, spiżarnia i kuchenny składzik. W górnej, lepiej przewietrzanej części przechowywano zboże, mąkę i suszone owoce, a w dolnej – inną żywność, m.in. garnce z kiszoną kapustą, smalcem i powidłami, a także naczynia, przybory kuchenne i drobny sprzęt gospodarstwa domowego. Za komorą wzdłuż podwórza ciągną się kolejne pomieszczenia, wszystkie murowane, z podłogą wyłożoną cegłami: stajnia, obora, chlew, składzik i warsztat. Dziś możemy w nich zobaczyć wyposażenie kuźni i wyroby kowalskie oraz różne narzędzia rolnicze i sprzęt gospodarski, m.in. pługi oraz jarzma i chomąta do zaprzęgania zwierząt pociągowych, widły, kopaczki czy motyki, żarna i ręczne młyny, urządzenie do łuskania kukurydzy, przybory mleczarskie, czy urządzenia do prania. Są też narzędzia stolarskie, szlifierki, podnośnik do dźwigania ciężarów i sprzęt pszczelarski.
Tylną część podwórza zajmuje wolno stojąca stodoła, w której umieszczono maszyny rolnicze takie jak młocarnię, sieczkarnię, wialnię, prasę, sprzęt do obróbki lnu i konopi i urządzenie do wyrobu powrozów. Tylnymi drzwiami stodoły wychodziło się na pole i do ogrodu, równie wąskich, jak podwórko.
Eksponowane na wystawie przedmioty pochodzą ze zbiorów etnograficznych muzeum, część z darów mieszkańców Vlčnova, a kilka pozostało po rodzinie ostatnich właścicieli domu, którzy zamieszkiwali go do końca lat 70. Dom funkcjonuje jako muzeum od 1986 r., a w latach 1993 i 2004 przeszedł gruntowny remont. Chęć odwiedzenia muzeum należy zgłosić Pani Kristýnie Frantovej, tel. +420 605760396.
* * *
źródło: slovackemuzeum.cz
Pisząc o Vlčnovie trzeba jeszcze wspomnieć o jednym tutejszym muzeum, będącym z kolei oddziałem Slováckiego muzeum v Uherskim Hradišti. Powstało w 2010 r., znajduje się w domu nr 65 i poświęcone jest tradycji wyrobu domowych destylatów na pograniczu morawsko-słowackim. Prezentuje dziesiątki kompletnych urządzeń i ich części służących do legalnej i nielegalnej produkcji domowej śliwowicy i innych owocowych trunków, a także butelki i inne naczynia, etykiety itp. Ekspozycja jest stale poszerzana o przedmioty przypadkowo znalezione, podarowane, ale też skonfiskowane przez policję. Niektóre świadczą o wielkiej pomysłowości domorosłych producentów, np. aparatura do destylacji przerobiona z pralki albo z pieca.
Informacje o możliwości zwiedzania: www.slovackemuzeum.cz/muzeum-lidovych-palenic
